İşyerlerinde Sağlık ve Güvenlik İzleme Sistemleri Artık Zorunlu Hale Geldi

Tek Çalışanı Olan İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Zorunlu mu?

İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri yalnızca büyük fabrikaları veya yüksek riskli üretim tesislerini ilgilendirmez. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, tek çalışanı bulunan işyerleri de iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine tabi olabilir.

1 Ocak 2025 itibarıyla, 50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri için daha önce ertelenmiş olan iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerine ilişkin hükümler de yürürlüğe girmiştir. Böylece küçük ofisler, mağazalar, bürolar ve benzeri işletmeler açısından da İSG hizmetlerinin nasıl sağlanacağı daha önemli hale gelmiştir.

Ancak burada önemli bir ayrım bulunmaktadır: Her işletmenin zorunlu olarak OSGB ile sözleşme yapması veya ayrı bir elektronik sağlık ve güvenlik izleme sistemi kurması gerektiği yönünde genel bir düzenleme bulunmamaktadır. Yasal yükümlülük, işyerinin özelliklerine uygun iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sağlanması ve gerekli önlemlerin uygulanmasıdır.

Kısa cevap: Tek çalışanı bulunan işyerleri de 6331 sayılı Kanun kapsamına girebilir. İşveren; risk değerlendirmesi, çalışanların sağlık gözetimi, İSG eğitimi ve gerekli iş güvenliği hizmetlerini mevzuata uygun şekilde yürütmelidir. Ancak her işyerinin OSGB'den hizmet alması zorunlu değildir. Hizmetin nasıl sağlanacağı tehlike sınıfına, çalışan sayısına ve yasal şartlara göre belirlenir.

1 Ocak 2025 Sonrasında Küçük İşletmeler İçin Ne Değişti?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmesine ilişkin bazı hükümleri, 50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri açısından uzun süre ertelenmişti.

Bu ertelemenin sona ermesiyle birlikte 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren söz konusu işyerlerinin de iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini mevzuatta belirtilen yöntemlerden biriyle sağlaması gerekmektedir.

Bu kapsamda değerlendirilebilecek işletmeler arasında şunlar bulunabilir:

• Tek çalışanı bulunan ofis ve bürolar,
• Küçük ölçekli mağazalar ve perakende işletmeleri,
• Muhasebe ve danışmanlık ofisleri,
• Az sayıda personel çalıştıran hizmet işletmeleri,
• Çalışanı bulunan apartman ve site yönetimleri,
• Diğer küçük ölçekli ticari işletmeler.

Ancak bir işletmenin küçük olması, doğrudan az tehlikeli sınıfta bulunduğu anlamına gelmez. İşyerinin tehlike sınıfı çalışan sayısına göre değil, yürütülen asıl faaliyet ve ilgili NACE koduna göre belirlenir.

Bu konuda ayrıntılı bilgi almak için İşyeri Tehlike Sınıfı Nasıl Belirlenir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tek Çalışanı Olan İşletmeler OSGB Hizmeti Almak Zorunda mı?

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sağlanması yasal bir yükümlülük olmakla birlikte, bu hizmetlerin mutlaka OSGB aracılığıyla alınması gerektiği şeklinde genel bir zorunluluk bulunmamaktadır.

6331 sayılı Kanun'un 6. maddesi, işverenlere yükümlülüklerini yerine getirebilmeleri için farklı yöntemler sunmaktadır.

İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirilmesi

İşveren, gerekli niteliklere sahip çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirebilir. Uygun personeli bulunmaması halinde yetkili hizmet sunucularından destek alabilir.

İşyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve ilgili mevzuat hükümleri, görevlendirmenin kapsamını ve hizmet sürelerini belirler.

OSGB Üzerinden Hizmet Alınması

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB), işyerlerine iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği başta olmak üzere yetkileri kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunan kuruluşlardır.

Özellikle kendi bünyesinde gerekli niteliklere sahip personeli bulunmayan işletmeler, OSGB üzerinden hizmet alarak görevlendirme ve İSG süreçlerini daha planlı şekilde yürütebilir.

İşveren veya İşveren Vekilinin İSG Hizmetlerini Üstlenmesi

50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde, Bakanlıkça belirlenen eğitimleri tamamlayan işveren veya işveren vekili, mevzuatta belirtilen şartlar çerçevesinde bazı iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini kendisi yürütebilir.

Ancak bu yetki, işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri ile gerekli sağlık tetkiklerini kapsamaz. Sağlık gözetimine ilişkin işlemler ayrıca mevzuata uygun şekilde yürütülmelidir.

Dolayısıyla küçük işletmeler için asıl önemli olan, mutlaka belirli bir hizmet modelini seçmek değil, işyerinin yasal yükümlülüklerini uygun yöntemle ve eksiksiz yerine getirmesidir.

Sağlık ve Güvenlik İzleme Sistemi Nedir?

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında kullanılan sağlık ve güvenlik izleme yaklaşımı; çalışanların sağlık durumlarının, çalışma ortamındaki tehlikelerin ve alınan koruyucu önlemlerin düzenli olarak takip edilmesini ifade eder.

Bu ifade, bütün işyerlerinde kurulması zorunlu olan tek tip bir yazılım, elektronik cihaz veya kamera sistemi anlamına gelmez.

İşyerinin büyüklüğüne ve faaliyet alanına göre sağlık ve güvenlik süreçleri farklı yöntemlerle takip edilebilir. Önemli olan, mevzuatın gerektirdiği çalışmaların yapılması, gerekli kayıtların tutulması ve ortaya çıkan risklere karşı önlem alınmasıdır.

Risklerin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi

Çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal riskler belirlenerek çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyebilecek tehlikeler değerlendirilmelidir.

Risk değerlendirmesi yalnızca büyük işletmelerin sorumluluğu değildir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılması gerekir.

İlgili süreçleri Risk Analizi ve Değerlendirmesi sayfamızdan inceleyebilirsiniz.

Çalışanların Sağlık Gözetimi

Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık değerlendirmeleri, yaptıkları iş ve maruz kaldıkları riskler dikkate alınarak planlanır.

Sağlık gözetiminin kapsamı yalnızca standart test paketlerinden oluşmaz. Gerekli muayene ve tetkikler; işyerinin riskleri, çalışanın sağlık durumu ve yetkili hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.

Az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde periyodik muayene aralıkları farklılık gösterir. Gerektiğinde bu süreler işyeri hekimi tarafından kısaltılabilir.

Sağlık gözetimi hakkında ayrıntılı bilgi için Periyodik Sağlık Muayenesi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Çalışma Ortamının Değerlendirilmesi

İşyerindeki çalışma koşulları, yürütülen faaliyete ve mevcut risklere göre kontrol edilmelidir.

Bu kapsamda aşağıdaki unsurlar değerlendirilebilir:

• Ergonomik koşullar: Çalışma pozisyonları, masa ve ekipman düzeni, tekrarlayan hareketler.
• Fiziksel etkenler: Gürültü, titreşim, aydınlatma ve termal konfor.
• Kimyasal etkenler: Zararlı maddeler, temizlik kimyasalları ve diğer maruziyetler.
• Çalışma ekipmanları: Kullanılan makine, araç ve ekipmanlardan kaynaklanan riskler.
• Psikososyal etkenler: İş yükü, çalışma düzeni ve işle ilişkili stres kaynakları.

Her işyerinde bütün ölçümlerin yapılması zorunlu değildir. Gerekli kontroller ve ölçümler, işyerinin özellikleri ile risk değerlendirmesinin sonuçlarına göre belirlenir.

Raporlama ve Düzeltici Önlemler

Risk değerlendirmesi ve saha kontrollerinde belirlenen eksiklikler kayıt altına alınmalı, gerekli tedbirler planlanmalı ve uygulanma durumları takip edilmelidir.

İş kazaları, meslek hastalıkları ve ramak kala olayların incelenmesi de bu sürecin önemli parçalarındandır.

Buradaki amaç yalnızca evrak oluşturmak değil, işyerindeki risklerin azaltılmasını ve güvenli çalışma koşullarının sürdürülebilir hale getirilmesini sağlamaktır.

İşverenin Yerine Getirmesi Gereken Temel İSG Yükümlülükleri

İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin kapsamı işyerinin özelliklerine göre değişebilir. Bununla birlikte aşağıdaki konular birçok işletme açısından temel kontrol alanlarını oluşturur.

Bu yükümlülüklerin yerine getirilmesinde işyerinin tehlike sınıfının, çalışan sayısının ve yürütülen faaliyetin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

İSG Hizmetlerinin İşletmelere Sağladığı Avantajlar

İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının temel amacı çalışanların sağlığını korumak ve güvenli çalışma koşulları oluşturmaktır. Bunun yanında doğru planlanan İSG süreçleri işletmelerin operasyonel faaliyetlerine de katkı sağlayabilir.

• İş kazası risklerinin azaltılması: Tehlikelerin önceden belirlenmesi ve koruyucu tedbirlerin uygulanması, iş kazalarının önlenmesine yardımcı olabilir.
• Çalışan sağlığının korunması: Sağlık gözetimi, işle ilişkili sağlık risklerinin değerlendirilmesini ve gerekli önlemlerin zamanında planlanmasını destekler.
• İş sürekliliğinin desteklenmesi: İş kazaları ve sağlık sorunlarından kaynaklanabilecek iş gücü kayıplarının azaltılmasına katkı sağlayabilir.
• Yasal uyumun güçlendirilmesi: Gerekli görevlendirmelerin, eğitimlerin ve kayıtların düzenli yürütülmesi mevzuata uyum sürecini destekler.
• Kurumsal güvenin artırılması: Çalışanların sağlık ve güvenliğine önem veren bir yaklaşım, işletme kültürünün güçlenmesine yardımcı olabilir.

Ancak OSGB ile sözleşme yapılması veya İSG kayıtlarının hazırlanması, tek başına iş kazalarının önleneceği ya da idari yaptırım uygulanmayacağı anlamına gelmez. İşverenin gerekli önlemleri fiilen uygulaması ve takip etmesi gerekir.

İSG Hizmeti Alınmazsa İşverene Ceza Uygulanır mı?

6331 sayılı Kanun kapsamında gerekli olduğu halde iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirilmemesi, idari para cezasına neden olabilir.

Bununla birlikte her işletme için aynı hizmet modeli zorunlu olmadığından, yaptırım değerlendirilirken işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve mevzuatta izin verilen uygulama yöntemleri dikkate alınmalıdır.

Risk değerlendirmesinin yapılmaması, gerekli eğitimlerin verilmemesi veya sağlık gözetiminin yerine getirilmemesi gibi farklı yükümlülük ihlalleri de ayrıca idari yaptırımlara konu olabilir.

Bu konuda ayrıntılı bilgi için İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Görevlendirilmezse Ne Olur? rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Tek Çalışanı Olan Bir İşletme İSG Sürecine Nasıl Başlamalı?

İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin doğru planlanabilmesi için işletmenin mevcut durumunun belirlenmesi gerekir.

1. Tehlike sınıfını belirleyin: İşyerinin NACE kodunu ve güncel tehlike sınıfını kontrol edin.
2. Çalışan sayısını değerlendirin: İşyerinin mevzuattaki hangi uygulama şartlarına tabi olduğunu belirleyin.
3. İSG hizmet modelini seçin: Uzman ve hekim görevlendirmesi, yetkili hizmet sunucusundan destek alınması veya uygun koşullarda işverenin hizmeti üstlenmesi seçeneklerini değerlendirin.
4. Risk değerlendirmesini yaptırın: İşyerindeki tehlikeleri ve alınması gereken koruyucu önlemleri belirleyin.
5. Sağlık gözetimini planlayın: Çalışanların gerekli işe giriş ve periyodik sağlık değerlendirmelerini mevzuata uygun şekilde yürütün.
6. Eğitim ve acil durum süreçlerini düzenleyin: İşyerinin faaliyetlerine uygun eğitimleri ve acil durum hazırlıklarını tamamlayın.
7. İSG süreçlerini takip edin: Gerekli kayıtları tutun, eksiklikleri giderin ve değişen çalışma koşullarına göre planlamanızı güncelleyin.

Özellikle ilk kez çalışan istihdam eden küçük işletmelerde, bu adımların işe başlama süreciyle birlikte planlanması sonradan ortaya çıkabilecek eksikliklerin önlenmesine yardımcı olur.

Sık Sorulan Sorular

İşletmenizin İSG Yükümlülüklerini Doğru Planlayın

Tek çalışanı bulunan bir işletmede de iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin planlı şekilde yürütülmesi önemlidir. Ancak doğru uygulama, her işletmeye aynı hizmet paketini sunmak değil; çalışan sayısını, tehlike sınıfını ve çalışma ortamındaki gerçek riskleri birlikte değerlendirmektir.

İş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği, risk değerlendirmesi ve sağlık gözetimi süreçlerinin birbirini tamamlayacak şekilde yürütülmesi hem yasal uyum hem de çalışanların korunması açısından önem taşır.

Erguvan OSGB, Çatalca ve İstanbul'daki işletmelerin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin değerlendirilmesine, uygun hizmet modelinin belirlenmesine ve ihtiyaç duyulan İSG çalışmalarının planlanmasına destek sağlar.

İşletmenizin çalışan sayısına ve tehlike sınıfına uygun hizmet seçenekleri için Erguvan OSGB ile iletişime geçebilirsiniz.